ნინო ჯავახიშვილი

განათლება და სამეცნიერო კარიერის დასაწყისი

ნინო ჯავახიშვილი 1914 წლის 20 ოქტომბერს მოსკოვში დაიბადა. იგი ცნობილი ქართველი მეცნიერის, აკადემიკოს ალექსანდრე ჯავახიშვილის ოჯახში გაიზარდა.

1935 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი და შემდგომ სამეცნიერო საქმიანობა ანატომიისა და ექსპერიმენტული მორფოლოგიის მიმართულებით განაგრძო.

1946 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტული მორფოლოგიის ინსტიტუტში, სადაც სხვადასხვა სამეცნიერო და ხელმძღვანელ თანამდებობას იკავებდა.

1949 წელს მიენიჭა მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი, ხოლო 1953 წელს — პროფესორის წოდება.

ეს პირველი ეტაპი კარგად აჩვენებს მის სწრაფ აკადემიურ განვითარებას და იმ ინსტიტუტთან კავშირს, რომლის ხელმძღვანელიც მოგვიანებით თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში გახდა.

სამეცნიერო კვლევა

ნინო ჯავახიშვილის სამეცნიერო კვლევების ძირითადი მიმართულებები იყო გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მორფოლოგია, პერიფერიული ნერვული სისტემა და ექსპერიმენტული მედიცინის სხვადასხვა პრობლემა.

განსაკუთრებული ადგილი მის კვლევებში ეკავა გულისა და სისხლძარღვების ანგიოარქიტექტონიკას, კოლატერალური სისხლის მიმოქცევის გზებსა და გულის სისხლის მიმოქცევის აღდგენის მექანიზმებს. ამ მიმართულებით შესრულებული სამუშაოები მნიშვნელოვანი იყო როგორც ფუნდამენტური მორფოლოგიისთვის, ისე ექსპერიმენტული კარდიოლოგიისა და აღდგენითი მედიცინის განვითარებისთვის.

მისი სამეცნიერო მემკვიდრეობა მოიცავს 275 სამეცნიერო ნაშრომსა და 7 მონოგრაფიას, ხოლო 43 ნაშრომი უცხო ენებზე გამოქვეყნდა. ნინო ჯავახიშვილის ნაშრომები ქვეყნდებოდა როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო სამეცნიერო სივრცეში.

მნიშვნელოვანი ნაშრომები

• „ზურგის ტვინის ნერვული წნულებისა და სიმპათიკური წველის ფორმა და ურთიერთობა“ — 1952
• „სისხლძარღვები გულში / Сосуды сердца“ — მამია კომახიძესთან თანაავტორობით
• გულის სისხლის მიმოქცევის აღდგენის კვლევა ექსპერიმენტული მიოკარდიუმის ინფარქტის დროს
• ღვიძლის არტერიის კოლატერალური გზების კვლევა
• Le courant sanguin retrograde dans le myocard — 1977

მორფოლოგიის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი

1959 წელს, ალექსანდრე ნათიშვილის გარდაცვალების შემდეგ, ნინო ჯავახიშვილი ექსპერიმენტული მორფოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი გახდა.

ინსტიტუტს იგი 1959–2006 წლებში — 47 წლის განმავლობაში — ხელმძღვანელობდა. ამ ხანგრძლივ პერიოდში ინსტიტუტი განაგრძობდა მორფოლოგიური მეცნიერებების, ექსპერიმენტული კვლევებისა და ახალი ბიოსამედიცინო მიმართულებების განვითარებას.

მისი ხელმძღვანელობის წლებში ინსტიტუტში ფართოვდებოდა კვლევითი პროფილი, ვითარდებოდა ექსპერიმენტული მორფოლოგია, გულ-სისხლძარღვთა სისტემის კვლევა, გერონტოლოგია და სხვა მიმართულებები, ძლიერდებოდა საერთაშორისო პროფესიული თანამშრომლობა და სამეცნიერო კადრების მომზადება.

2006 წლიდან ნინო ჯავახიშვილი ინსტიტუტის საპატიო დირექტორი იყო და ინსტიტუტთან კავშირი სიცოცხლის ბოლომდე შეინარჩუნა.

საერთაშორისო სამეცნიერო აღიარება

ნინო ჯავახიშვილი აქტიურად იყო ჩართული პროფესიულ სამეცნიერო საზოგადოებებში როგორც საბჭოთა კავშირის, ისე საერთაშორისო დონეზე.

1966–1977 წლებში იყო ანატომთა, ჰისტოლოგთა და ემბრიოლოგთა საკავშირო საზოგადოების თავმჯდომარის მოადგილე და შემდგომ მისი საპატიო წევრი. ასევე მუშაობდა გერონტოლოგთა საკავშირო საზოგადოების ხელმძღვანელ სტრუქტურებში.

მისი საერთაშორისო სამეცნიერო ავტორიტეტი დასტურდება უცხოური პროფესიული საზოგადოებების წევრობითაც. იგი იყო უნგრეთისა და ბულგარეთის ანატომთა, ჰისტოლოგთა და ემბრიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოებების, ასევე ჩეხოსლოვაკიის პურკინეს სახელობის სამედიცინო საზოგადოების საპატიო წევრი.

1979 წელს ნინო ჯავახიშვილი საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად აირჩიეს.

მეცნიერება და საზოგადოებრივი საქმიანობა

ნინო ჯავახიშვილის საქმიანობა მხოლოდ სამეცნიერო სფეროთი არ შემოიფარგლებოდა. იგი მრავალი წლის განმავლობაში მონაწილეობდა საზოგადოებრივ და სახელმწიფოებრივ საქმიანობაში.

სხვადასხვა პერიოდში იყო საქართველოსა და საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოების წევრი, მონაწილეობდა ქალთა და მშვიდობის საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში.

საქართველოს უახლესი ისტორიისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ფაქტია, რომ 1990–1991 წლებში ნინო ჯავახიშვილი საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი იყო.

1991 წლის 9 აპრილს მან ხელი მოაწერა საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტს.

აკადემიური აღიარება და ჯილდოები

ნინო ჯავახიშვილის სამეცნიერო და საზოგადოებრივი საქმიანობა არაერთი პროფესიული და სახელმწიფოებრივი აღიარებით აღინიშნა.

1965 წელს მას მიენიჭა საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება, ხოლო 1979 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად აირჩიეს.

იგი დაჯილდოებული იყო საქართველოს ღირსების ორდენით, ასევე ლენინის, შრომის წითელი დროშის, ხალხთა მეგობრობისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და სხვა მედლებით.

ნინო ჯავახიშვილის სამეცნიერო მემკვიდრეობა

ნინო ჯავახიშვილის მოღვაწეობა მჭიდროდ უკავშირდება ალექსანდრე ნათიშვილის მიერ შექმნილი მორფოლოგიური სამეცნიერო სკოლის გაგრძელებასა და განვითარებას.

ინსტიტუტის 47-წლიანი ხელმძღვანელობის განმავლობაში მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ექსპერიმენტული მორფოლოგიის კვლევითი ტრადიციის შენარჩუნებაში, ახალი კვლევითი მიმართულებების განვითარებაში, სამეცნიერო კადრების მომზადებასა და ინსტიტუტის საერთაშორისო პროფესიულ სივრცეში ინტეგრაციაში.

მისი სამეცნიერო ნაშრომები გულ-სისხლძარღვთა და ნერვული სისტემის მორფოლოგიის, ექსპერიმენტული მედიცინისა და სისხლის მიმოქცევის პრობლემების შესახებ მორფოლოგიური კვლევის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

ნინო ჯავახიშვილი 2012 წლის 24 ივლისს თბილისში გარდაიცვალა. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.

მისი სამეცნიერო სახელის პატივსაცემად ინსტიტუტმა მოგვიანებით დააფუძნა აკადემიკოს ნინო ჯავახიშვილის სახელობის პრემია და მედალი, რომელიც მორფოლოგიურ მეცნიერებებში განსაკუთრებული წვლილის აღიარებას ემსახურება.